Dank God voor Allah

Een versie van dit stuk verscheen op 19 juli 2011 op joop.nl.

Moslims en de islam worden in Nederland dagelijks in verband gebracht met een lange lijst problemen. Gelukkig is de voedingsbodem voor uitsluiting of uitzetting ondanks dat nog steeds beperkt. Maar als redelijke mensen het er over eens zijn dat moslims in Europa zullen blijven als gelijkwaardige burgers, lijkt het verstandiger om te proberen een positief beeld van ze te hebben. Een beeld dat in de Nederlandse media en politiek eigenlijk niet meer geschetst wordt. Dat is niet alleen onverstandig, maar ook onterecht.

De geschiedenis heeft in ieder geval veel goeds te zeggen over moslims. Tijdens de middeleeuwen hebben islamitische geleerden de erfenis uit de Griekse oudheid bewaard en uitgebouwd. De moderne gezondheidszorg, wiskunde, astronomie, scheikunde en werktuigbouw zijn door moslims in gang gezet, en veel wetenschappers vinden onze Renaissance ondenkbaar zonder alle islamitische innovaties. Daarom zit onze taal ook vol Arabische woorden. Het mooiste gebouw ter wereld, de Taj Mahal, is een islamitisch monument voor de liefde voor een vrouw. De bijdrage van moslims aan onze moderne wereld is dus enorm geweest. Maar toch gaat het te ver om moderne moslims de te eren voor prestaties van 500 jaar geleden, net zoals het flauw is om vergeten geschiedenis te gebruiken om hedendaagse moslims te kritiseren.

Relevanter is de vraag of de religieuze plichten van een moderne moslim goed of slecht voor de rest van ons zijn. Aan de 5 pilaren van de islam zal het niet liggen. Moslims moeten de enige God en zijn Koran erkennen; onderzoek laat zien dat geloof mensen gelukkiger maakt. Moslims moeten geld geven aan armen en zieken; daar kan niemand tegen zijn. Ze moeten 5 keer per dag bidden in een ritueel dat sterk op yoga lijkt; dat is gezond en dus goedkoper voor de gezondheidszorg. Eens in het jaar moet de moslims een maand overdag vasten; wetenschap laat zien dat ook dat heel gezond kan zijn. En een keer in hun leven moeten moslims een pelgrimstocht naar Mekka maken; dat is misschien slecht voor het milieu maar goed voor de verhoudingen tussen volkeren.

Al met al een positieve balans van kleine voordelen. Maar moslims kunnen ons ook helpen met de echt grote problemen van de wereld. De economische crisis werd veroorzaakt door ingewikkelde financiële instrumenten die in strijd zijn met de regels voor islamitische financiële dienstverlening, en was gewoon aan ons voorbijgegaan als moslims daar meer invloed hadden. Er is een enorm tekort aan grondstoffen, terwijl moslims die minder dan gemiddeld gebruiken en meer dan gemiddeld leveren. De spoken van racisme en oorlogszucht blijven overal de kop op steken, terwijl moslimlanden relatief vaak voorbeelden zijn van raciale tolerantie en vredelievendheid. En seksueel misbruik van minderjarigen komt niet vaak voor als er geen kerkelijke hiërarchie of koorknapen zijn.

De problemen die in onze Nederlandse steden heersen kunnen ook wel wat meer islam gebruiken. Stelen is streng verboden voor gelovige moslims, en onderzoek laat dan ook zien dat vrome moslims zelden in beeld komen bij de politie. Ze drinken ook geen alcohol. Als we dat allemaal zouden doen vallen er honderden minder verkeersdoden, is er veel minder overgewicht, en drinkt puber noch volwassene zich dood. Geheelonthouding is er misschien ook de oorzaak van dat meldingen van huiselijk geweld minder vaak voorkomen bij migranten dan in inheemse kring. Het is al met al niet verwonderlijk dat de problemen die worden toegeschreven aan jonge moslims vooral plaatsvinden bij de generatie die de oude religieuze tradities laat varen.

Moslims zijn mensen, en hun gedrag wordt meer beïnvloed door de situatie waarin ze zich bevinden dan door een oud boek. Het is dus te makkelijk al dit goede nieuws zomaar aan de islam toe te schrijven. En er zijn ook moslims die zich door hun geloofsinterpretatie en hun omstandigheden laten leiden naar slecht gedrag. Maar het is dus niet alleen zo dat de meeste aanklachten tegen “de islam” onterecht of overtrokken zijn; het blijkt zelfs makkelijk om moslims juist ook in verband te brengen met positief gedrag. Dat is iets om in gedachten te houden als we de volgende keer de krant open slaan of de TV aanzetten.


Frits Bolkestein: van architect naar sloper

Dit artikel verscheen ook op dejaap.nl.

Het opmerkelijke feit dat Frits Bolkestein tijdens de H.J. Schoolezing van vorige week dinsdag stelde dat de islam geen culturele bedreiging is voor Europa heeft veel aandacht gekregen in de media. Het is op zijn minst een sterke nuancering van het minderhedenbetoog dat hij eergisteren precies 20 jaar geleden lanceerde. Maar zijn speech ging veel verder, en zonder het zich misschien zelf te beseffen haalde Bolkestein alle logica onder het kabinetsbeleid en de samenwerking met Wilders weg. Het is te hopen dat CDA en VVD nog steeds naar hem luisteren.

Bolkestein kan terecht de vader van het nationale minderhedendebat genoemd worden. Het artikel dat hij op 12 september 1991 in de Volkskrant publiceerde stelde dat immigranten hun eigen cultuur zouden moeten afleggen, dat immigratie niet mag leiden tot verwatering van de westerse waarden, en dat die westerse waarden superieur zijn aan andere culturen. Deze toentertijd zeer controversiële stellingen heeft Bolkestein daarna met regelmaat herhaald. Regelmatig ging hij echt heel ver, zoals toen hij zei dat Joden Nederland maar moeten verlaten omdat ze zoveel door moslims geplaagd zouden worden. Bolkestein is ook een van de uitvinders van het “wij beperken de vrijheden van minderheden omdat ze onze vrijheden beperken”-verhaal, dat keiharde kritiek op minderheden mogelijk maakte zonder beschuldigd te worden van racisme en dat islamkritiek ook op links de mode maakte. Als VVD-leider/huisideoloog en publiek intellectueel heeft hij zo een grote invloed gehad op de verharding van de minderhedenkoers van de VVD en de andere partijen, en dus ook op de zeer vergaande maatregelen die genomen zijn of zullen worden op minderhedengebied.

Diezelfde Bolkestein stelt nu in zijn speech vast dat Europa niets te vrezen heeft van de culturele kracht van de islam, en andersom wel. Dat komt er op zijn minst neer op een sterke nuancering van zijn eerdere bijdrage aan het publieke debat. Maar stelt ook dat moslimterrorisme een zeer beperkte bedreiging is voor Europa. Hij prijst de zelfbeheerste reactie van moslims op de film Fitna van Wilders. Maar het meest bijzondere is misschien wel dat Bolkestein zeer positief is over de integratie van minderheden, die in rap tempo op de rest van ons lijken. Vrouwen krijgen weinig kinderen, die kinderen worden hoog opgeleid, trouwen daarna met een Nederlander, en treden massaal toe tot de middenklasse.

Bolkestein wijst wel op problemen die er nog zijn met migranten, namelijk werkeloosheid en criminaliteit. En daarmee brengt hij het minderhedendebat terug terug tot waar het hoort: een debat over sociaal-economische omstandigheden, en niet over geloof of afkomst. Voor mensen die de statistieken kennen, in grote steden om zich heen kijken of Stef Blok geloofden toen hij in 2003 zei dat het goed gaat met de integratie is dit allemaal al oud nieuws, maar in het Nederlandse publieke debat hoor je zulke geluiden niet vaak. En al helemaal niet uit VVD-hoek.

Ironisch genoeg haalt de man die als architect kan worden gezien van het huidige keiharde kabinetsbeleid zo de bodem onder dit kabinetsbeleid weg. Als we het er over eens worden dat minderheden het goed doen in Nederland, dat onze cultuur niets te vrezen heeft van immigranten, en dat onze veiligheid niet bedreigd wordt door moslims, dan komen de kabinetsplannen neer op vreemdelingen pesten. Dat is de democratische partijen als CDA en VVD onwaardig.

Als de regeringspartijen net zo aandachtig naar Bolkestein luisteren als in het verleden deden zullen ze de komende maanden langzaam de moed verliezen om de zeer ingrijpende anti-migrantenmaatregelen uit het regeerakkoord in te voeren. Hopelijk helpt Bolkestein’s opmerking dat Wilders “buiten de orde” staat ook om het enthousiasme voor de samenwerking met de PVV te verminderen. In Denemarken was het terrorisme van Breivik en de Griekse crisis nodig om de samenwerking van de burgerlijke partijen met de extreme Volkspartij te beëindigen. Et tu, Marce?


Boerkaban en beeldbellen

Dit artikel verscheen ook op joop.nl.

Er is maar één ding erger dan een boerka, en dat is hem verbieden.

Iedereen haat boerka’s. Als je een vrouw op straat tegenkomt die helemaal bedekt is schrik je iedere keer, en het lijkt een manier om vrouwen te onderdrukken. Het deze week door minister Donner voorgestelde boerkaverbod kan dan ook op steun van 85% van de Nederlanders rekenen. Het is overduidelijk dat een dergelijke maatregel onuitvoerbaar is. Maar er is ook geen goede politieke reden voor een verbod, en het tast onze rechtsstaat aan. Het is daarom te hopen dat de oppositie, tegen de publieke opinie in, de rug recht houdt.

In Nederland kom je eigenlijk nooit een vrouw tegen die een boerka (eigenlijk niqaab) draagt. Maar bijvoorbeeld in het Oostenrijkse Zell am See is in de afgelopen 10 jaar een zomerkolonie ontstaan voor Arabieren. Hun komst heeft de stad bepaald geen kwaad gedaan, maar je ziet er regelmatig gesluierde vrouwen lopen. Het went nooit. Je kunt geen enkel contact hebben met die vrouw, het ziet er eigenlijk ook niet eens uit als een mens, en het lijkt op een vrouwonvriendelijke gevangenis. Het is ook een heel duidelijk symbool van afstand tot de lokale Europese cultuur. De basisemotie is dan al gauw: weg met die sluier! Kom maar met dat verbod.

Maar irritatie is niet voldoende voor wetgeving, want anders zouden piercings of interraciaal kussen ook verboden worden. Als de overheid de vrijheid van haar burgers om zich te kleden zoals ze willen wil beperken, ligt de lat heel hoog. Helaas komen de argumenten voor dit verbod niet eens van de grond.

In België en Frankrijk (waar al een boerkaverbod geldt) was vrouwenemancipatie de basisgedachte. Maar uit alles blijkt dat een niqaab meestal een bewuste keuze is van de vrouw. Vaak gaat het om bekeerde inheemse moslims die doorslaan in hun enthousiasme voor de nieuwe overtuiging. Het gevolg van een verbod zal dan ook zijn dat de vrouw zich terugtrekt uit het openbare leven, wat natuurlijk heel slecht is voor haar emancipatie. De eerste berichten uit België en Frankrijk tonen al een droevig beeld. Mannen worden trouwens ook geen ideale echtgenoot door een boerkaverbod. En een verbod zal ouderwetse moslims eerder verharden in hun gedrag en identiteit dan omgekeerd.

In de afgelopen maanden leek het erop dat de regering de boerka zou willen verbieden met verwijzing naar de risico’s voor de openbare veiligheid. Een boerka kan in theorie gebruikt worden door kinderlokkers of terroristen. Gelukkig geeft Donner dit argument nu weinig aandacht meer, want het is uit de lucht gegrepen. Als een crimineel zich wil vermommen, dan zijn er honderden opties die handiger zijn en minder aandacht trekken dan een boerka. Het komt in Europa dus ook niet voor. En als we alle onschuldige voorwerpen gaan verbieden die een theoretisch veiligheidsrisico hebben, dan houden we een lege openbare ruimte over, vol met naakte mensen.

De regering heeft er uiteindelijk voor gekozen om het boerkaverbod te legitimeren met verwijzing naar het recht van mensen om elkaarsgezicht te zien. Maar dat is een zwakke en juridisch onhoudbare grondslag voor de wet. Mensen hebben juist het basisrecht (privacy) om zich af te schermen van andere mensen, en je eigen lichaam (met kleding daaromheen) is heilig privéterrein. Als de regering echt vindt dat er een nieuw basisrecht moet komen (op gezichten zien?) zal dat recht eerst in mensenrechtenverdragen en/of de Grondwet moeten worden vastgelegd, niet in een miniwetje over kleding. En zelfs nadat zo’n recht bestaat, kan het niet opwegen tegen de rechten op privacy, vrije meningsuiting en vrije godsdienstbelijding. Wordt beeldbellen dan trouwens ook verplicht?

Minister Verdonk wilde vijf jaar geleden graag een verbod, maar stuitte op allerlei praktische en juridische bezwaren. Je kunt niet alleen de boerka verbieden, want die is moeilijk te definiëren en een zo geformuleerde wet is openlijk discriminerend en dus verboden. Net als in België of Frankrijk wordt het dan een verbod op “gezichtsbedekkende kleding”.

Maar dat maakt tientallen andere goede redenen om je gezicht te bedekken strafbaar. Een sjaal over je gezicht in de winterkou, een masker tegen SARS of luchtvervuiling, een lapje voor je neus na een operatie, de gezichtsbeschermer tijdens het grasmaaien of met de motorhelm op naar huis lopen: allemaal €380 boete.

In de praktijk zullen die mensen geen boete krijgen. Maar dat wijst op het ernstigste probleem van een boerkaverbod: het is discriminerend. Het treft immers een specifieke bevolkingsgroep zwaarder dan andere. Maar deze discriminerende maatregel zal ook discriminerend worden toegepast, want iedereen met blauwe ogen kan zonder zorgen zijn gezicht bedekken om wat voor reden dan ook. Dat is dubbele discriminatie, en dat is nog erger.

Discriminatie blijft dan ook over als de enige logische motivatie voor een boerkaverbod. Logisch, omdat het zeker zal helpen om moslims te intimideren, marginaliseren en/of ze te overtuigen Nederland te verlaten. Logisch, omdat de regering steunt op een beweging die wil laten zien aan de achterban dat ze de moslims “aanpakken”. Logisch, maar moreel verwerpelijk natuurlijk. En onderdeel van regeringsbeleid dat expliciet migranten en moslims in het vizier heeft, en om die reden bereid is om mensenrechten zoals gelijkheid voor de wet en het recht op asiel verregaand aan te tasten. Het is te hopen dat de oppositie de democratische rug recht houdt, en bereid is een boerkaverbod te benoemen voor wat het is: niet alleen maar nutteloos of symbolisch, maar discriminerend en onwettig.